Ułatwienia dostępu
Gmina JaÅ›wiÅ‚y – poÅ‚ożona w północnej części dawnego woj. biaÅ‚ostockiego, a obecnie podlaskiego zajmuje obszar 175,4 km2. Liczba mieszkaÅ„ców wynosi 6071. SÄ…siaduje z nastÄ™pujÄ…cymi gminami: MoÅ„ki, Jasionówka, Korycin, Suchowola, Sztabin i GoniÄ…dz. PółnocnÄ… część gminy zajmuje dolina Biebrzy wraz z rozlegÅ‚ymi obszarami bagiennymi. Obecnie na tych terenach istnieje od 1993 r. BiebrzaÅ„ski Park Narodowy. WschodniÄ… granicÄ™ stanowi rzeka Brzozówka, jeden z najwiÄ™kszych dopÅ‚ywów Biebrzy. Przez poÅ‚udniowo-wschodniÄ… część gminy przepÅ‚ywa rzeka NereÅ›l, która swe wody, poprzez jezioro Zygmunta Augusta toczy do Narwi.
Już od poÅ‚owy X wieku na obszarach dzisiejszej gminy rozwijaÅ‚o siÄ™ osadnictwo wschodnio -sÅ‚owiaÅ„skie. PrzerwaÅ‚y go toczÄ…ce siÄ™ wojny na ziemiach Pruskich, Jaćwieskich i Litewskich. TrwaÅ‚e osadnictwo zaczęło siÄ™ rozwijać po unii polsko – litewskiej w 1385r. NapÅ‚ywaÅ‚a ludność litewska, ruska i mazowiecka. Od poczÄ…tku XV wieku tereny miÄ™dzy BiebrzÄ… i NarwiÄ… przechodzÄ… prawdziwÄ… eksplozjÄ™ kolonialnÄ…. PowstajÄ… osady litewskie: Jadeszki, JaÅ›wiÅ‚y, Radzie, SzaciÅ‚y, ruskie: Mikicin, Bobrówka, Moniuszki, Dolistowo zasiedliÅ‚a ludność pochodzenia mazowieckiego. Na poczÄ…tku XVI wieku ziemia miÄ™dzy BiebrzÄ… i NarwiÄ… przejÄ…Å‚ kniaź GliÅ„ski, a po jego ucieczce przeszÅ‚y w rÄ™ce Radziwiłów. WedÅ‚ug autora „Spisu KoÅ›ciołów i duchowieÅ„stwa w archidiecezji w BiaÅ‚ymstoku” parafia Dolistowo powstaÅ‚a w 1530 r. Z materiałów źródÅ‚owych wiadomo jednak, że KoÅ›ciół w Dolistowie istniaÅ‚ za panowania króla Kazimierza JagielloÅ„czyka (przed 1492 r.).
Po 1520 roku, kiedy powstało nowe województwo podlaskie, osłabły wpływy litewskie i napływ ludności ruskiej. W 1526 r. większa część obecnej gminy została włączona do starostwa knyszyńskiego. W tym okresie właścicielami wójtostwa Jaświlskiego byli min: Karpow Józefowicz i Bartłomiej Wilewski. W czasie potopu szweckiego ziemie północnej części Podlasia spustoszyli Tatarzy. Od 1710 r. wójtostwo należało do Kazimierza Kramkowskiego i Anny Pęskiej. Podczas III Rozbioru Polski Prusy zajęły min. część Podlasia, tworząc departament białostocki i urzędy domenalne, min. knyszyński, do którego należały ziemie obecnej gminy.
W 1807 roku po zwycięskiej wojnie Napoleona z Prusami, z ziem zaboru pruskiego utworzono Księstwo Warszawskie, a obwód Białostocki został odstąpiony Rosji. Granicą między Księstwem a Rosją była rzeka Biebrza, a ziemie gminy Jaświły weszły w skład guberni grodzieńskiej. W 1859 r. ks. Mateusz Bobecki rozpoczął budowę kościoła w Brzozowej, który poświęcono w 1865 r. Klęska Napoleona w wyprawie na Moskwę spowodowała dwuletnią okupację ziem księstwa, a w konsekwencji jego likwidację. W 1815 r. powstało Królestwo Polskie z gmina Jaświły znalazła się w okręgu administracyjnym mieszczącym się w Goniądzu.
W 1915 r. ziemie Królestwa Polskiego i Litwę opanowali Niemcy. Okupacja trwała do 1918 r. W okresie międzywojennym ziemie gminy należały do województwa białostockiego. Na przełomie 1923 1924 r., głównie z parafii Dolistowskiej i częściowo Goniądzkiej powstała parafia w Jaświłach. Od 26 września 1939 r. do czerwca 1941 r. tereny obecnej gminy okupowali Sowieci, następnie do 1944 okupowali Niemcy. Po zakończeniu II wojny światowej dekretem PKWN ustanowiono rady narodowe jako organy uchwałodawcze samorządu terytorialnego.
Od 1950 r. organem wykonawczo-zarządzającym rad zostało prezydium rady, z od 1654 roku zniesiono urząd sołtysa i wprowadzono gromady. Na obszarze obecnej gminy istniało 8 gromad. Od 1956 roku liczebność gromad zmniejszyła się, a na mocy ustawy z 1972 r. utworzono gminy likwidując powiaty. W wyniku reformy gmina Jaświły weszła w skład województwa białostockiego. Od 1999 r. gmina Jaświły wchodzi w skład powiatu monieckiego i woj. podlaskiego.
Północną część gminy zajmuje dolina rzeki Biebrzy wraz z jej rozległymi obszarami bagiennymi, ciągnącymi się aż pod Woźnąwieś położoną na terenie gminy Rajgród. Obecnie na tych terenach mocą rozporządzenia Rady Ministrów z 9 września 1993 roku istnieje Biebrzański Park Narodowy, którego nadrzędnym celem jest ochrona największego i najbardziej naturalnego kompleksu torfowisk w środkowej Europie.
